काठमाडौं जंगलजस्तै लाग्न थाल्यो !

'काठमाडौंको राजनीति, कता हो कता, बुझिनसक्नु'

 

मीले प्रचण्डलाई सोध्यौं- जनयुद्धकाल र अहिलेको तुलना गर्दा तपाई कुन स्थितिमा बढी सन्तुष्ट हुनुहुन्छ ?
rekha-thapa-himmatwali

‘जनयुद्ध दिवस’का दिन विगततिर फर्केर हेर्दा एमाओवादी हारेको हो कि बिग्रेको ?

– त्यस्तो लाग्दैन । जनयुद्धको पहल आजभन्दा २० वर्षअगाडि तयारी गरियो । त्यसले नेपाली समाजमा र सिंगो राजनीति वृत्तमा एउटा ठूलो रुपान्तरण र परिर्वतन भयो । त्यसमा गर्व छ । हारियो भन्ने लाग्दैन ।

शान्ति प्रक्रियामा आएपछि कयौं स्टेपहरुमा हामी चुक्यौं । केही गल्तीहरु गरियो ।  संविधानसभा दोस्रोपछि रियलाइजेशन पनि गरेका छौं

शान्ति प्रक्रियामा नआएको भए अहिले संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता, समानुपातिक समावेशी जस्ता मुद्दाहरु राष्ट्रिय राजनीतिको केन्द्रमा छन्, त्यो सम्भव हुने थिएन ।

अर्को शान्ति प्रक्रियामा नआएको भए यो आन्दोलन बचाउन सम्भव हुन्थ्यो भन्ने मलाई लाग्दैन । किनभने आजको विश्वमा २१ औं शताब्दीको पहिलो दशकमा भनौं, जतिबेला हामी शान्ति प्रक्रियामा प्रवेश गरौं, विश्वभरि नै माओवादी आन्दोलन या त युद्धबाटै पूरा गर्छु भन्दा धरासायी भयो, नेस्तनावूत नै भएर गए । या, पूराका पुरै गलत दिशामा गए । त्यसबाट बचाएर आन्दोलन ल्याउने क्रममा मलाई कुनै पछुतो वा पराजित भइयो भन्ने महसुस हुँदैन ।

यो कुरा पक्कै हो कि शान्ति प्रक्रियामा आएपछि कयौं स्टेपहरुमा हामी चुक्यौं । केही गल्तीहरु गरियो, जसले गर्दा ती उपलब्धी संस्थागत गर्ने या सहिद, वेपत्ता परिवारको व्यवस्थापन  गर्ने या हजारौं क्रान्तिकारी योद्दाहरुको व्यवस्थापन गर्ने हामी चुकेकै हौं । खासगरी संविधानसभा दोस्रोपछि रियलाइजेशन पनि गरेका छौं ।

तर, आज जनयुद्ध दिवसको दिन त्यो जनयुद्धलाई सम्झँदै गर्दा त्यसको तयारीको प्रक्रिया, त्यसको उठानको प्रक्रिया, त्योभित्रका तमाम उचार चढाबहरु, हजारौं सहिद, वेपत्ता र घाइते अपाङ्गहरु योद्धा र उनका परिवार सम्झँदा मलाई गर्वकै महसुस हुन्छ । असफल भइयो भन्ने लाग्दैन ।

भारतमा भाकपा माओवादी जुन बाटो हिँडिरहेको थियो, त्यसबाट फर्किएर आएन । उनीहरु र रिमले भन्दाभन्दै पनि तपाईहरु यो ठाउँसम्म आउनुभयो । अहिले भारतमा भाकपा माओवादीमात्र होइन कि संसदीय राजनीति गर्ने कम्युनिष्टहरुको परिस्थिति बिग्रियो । अब दक्षिण एशियामा  युद्धको बाटो मात्रै होइन, शान्तिको बाटोमा पनि वामपन्थीहरु कमजोर भएका हुन् ? अब कम्युनिष्टहरुको ठाउँ केजरीवालले पो लिने हुन् कि ?

– पहिलो कुरा त के भने भाकपा माओवादी जसरी गइरहेको छ, अहिले मैले जनयुद्ध दिवसको अवसरमा स्मरण गर्दा र जनयुद्धको बेलामा भाकपा माओवादीसँग हाम्रो सम्वन्ध दुबैतिरको हेर्दा एउटा कुुरा त अहिले जुनरुपमा भाकपा माओवादी छ, त्यसमा हाम्रो योगदान ठूलो छ भन्ने स्मरण गर्न चाहन्छु ।

दुईवटा माओवादी पार्टीहरु एक अर्कामा मारामार गरेर सकिने अवस्था बनाउँदै हुनुहुन्थ्यो । हाम्रो धेरै ठूलो त्याग र तपस्या छ उहाँहरुलाई मिलाउने र अहिले भाकपा माओवादीको रुप आएर कमसेकम एउटा स्थिति बनेको हो । त्यसकारण उहाँहरुको बाटोको बारेमा कुरा गर्दा यो पहिलो चरण हो ।

दोस्रो चरणमा हामी शान्ति प्रक्रियामा आयौं र उहाँहरुलाई भन्यौं कि तपाईहरुले पनि राजनीतिकरुपमा नयाँ ढंगले नसोच्ने हो भने भविश्य अप्ठ्यारो छ । तपाईहरुले वार्ता, शान्ति प्रक्रियाका संघर्षहरुलाई लिनुपर्छ भनेपछि हाम्रो बाटो फाट्यो । उहाँहरु एकातिर लाग्नुभो, हामी अर्कोतिर लाग्यौं । अहिले उहाँहरुसँग हाम्रो कुनै सम्वन्ध छैन ।

रिमसँगको सम्बन्ध नि ?

– जहाँसम्म रिमको कुरा गर्नुभो । वास्तवमा एकाध व्यक्ति अमेरिकाका छन् । पेरुको पार्टी आन्दोलनमा हुँदा र त्यो सफलतातिर बढ्दै गर्दा नेपालमा पनि हाम्रो पार्टी अगाडि बढ्दै जाँदा रिमको प्रभाव जस्तो देखिएको हो । तर, दुईवटा माओवादी हटाइदिने हो भने (पेरुको यसै सिद्धियो) रिम भन्ने नै छैन ।

आप आयो, उत्पात भयो, नयाँ शक्ति नै आयो भनेर सोच्नु गलत हो । मेरो विचारमा त्यो पानीको फोका हो ।

हाम्रो अगाडि एउटा ऐतिहासिक प्रश्न खडा भयो । पेरुकोजस्तै बाटो हिँडेर सिद्धिने कि अलिकति नयाँ बाटो गएर आन्दोलनको रक्षा गर्ने भन्ने प्रश्न उठेपछि त्यसको जवाफ हामीले यसरी दियौं । शान्तिपूर्ण संघर्षमा गएर मात्र एउटा राजनीतिक परिर्वतन संस्थागत गर्ने ऐतिहासिक सम्भावना पैदा भयो । निरंकुशतत्रका विरुद्ध सबै संसदीय र गैरसंसदीय शक्ति केन्दि्रत गर्ने अवसर बन्यो नेपालमा । यसलाई हामी माओवादीहरुले राम्रोसँग पहिचान गर्न सक्नुपर्छ र उपलब्धिहरु लिएर त्यहाँ टेकेर अगाडि जाने बाटो अपनाउनुपर्छ भनेर ठूलो साहस भन्नुस्, प्रयोग भन्नुस् या दुस्साहस गरेकै हो ।

मलाई लाग्छ त्यसरी आउँदा शान्ति प्रक्रियाका सबै घुम्तीहरुमा ठीक गर्‍यौं भन्ने मेरो दाबी होइन, तर, जहाँसम्म भारतका बामपन्थीहरु छन्, सीपीआई, सीपीएमहरुहरुलाई हामी जडसुत्रीय संशोधनवादी भन्छौं । परिस्थिति अर्को ठाउँमा गइसक्यो, आफू नयाँ ठाउँमा आइसक्यो, त्यसलाई आत्मसाथ गर्न उनीहरुले सक्दै सकेनन् । त्यसले नै अन्ततः जनताबाट कट्दै जाने उनीहरुको स्थिति भयो । त्यहाँको बुर्जुवावर्गले उनीहरुलाई पचाइ दिए भन्न पनि सकिन्छ ।

जो सशस्त्र युद्धमा भएको भारतको माओवादी छ, उसले यदि नयाँ प्रयोगमा जाने र माक्र्सवादलाई विकास गर्न सकेन भने त्यसको पनि अवनति बाहेक अरु हुन्छजस्तो मलाई लाग्दैन ।

दक्षिण एशियामा कम्युनिष्टमाथि चुनौती त देखियो नि ?

– यो ठूलो चुनौती हो । यो हाम्रो पार्टीको मात्र होइन, विश्वभरिका माक्र्ससिस्टहरुको एउटा चुनौती हो । आर्थिक, राजनीतिक, समाजिक सबै चिजको अध्ययन र विश्लेषण गरेर नयाँ विचारलाई संश्लेषण गर्न नसकेर कम्युनिष्ट आन्दोलन रक्षात्मक त भएकै छ ।

विश्वभरि त्यस्तो हुँदाहुँदै पनि हाम्रो नेपालमा अझै पनि वामपन्थीहरुको बर्चश्व सामान्य छ भन्न हुँदैन । यो आक्रामक छ । केही त्रुटी सच्याएर जाने हो भने हामीले गरेको प्रयोग विश्वलाई पनि प्रयोग हुनसक्छ ।

माओवादी आन्दोलनलाई तपाई र बाबुरामजीले यो ठाउँसम्म लिएर आउनुभो । तर, एकातिर सशस्त्र संघर्ष र अर्कोतिर संसदीय राजनीतिमा लागेका दुबै वामपन्थी धारको ‘रिप्लेसमेन्ट’ गर्न अर्कै शक्ति पो आउँछ कि ? दिल्लीमा भाजपा र कांग्रेसको ‘रिप्लेसमेन्ट’मा अर्को आएजस्तै ? कांग्रेस र एमालेको विकल्प एमाओवादी नै बन्छ भन्ने के छ ?

-अब बुर्जुवा चुनावमा एकपटक लहर आउने, अर्को पटक विलाएर जाने र अर्कोको आउने यो विश्वभरिकै परिदृश्य हो । कुनै नयाँ कुरा होइन । आप आयो, उत्पात भयो, नयाँ शक्ति नै आयो भनेर सोच्नु गलत हो ।

आपको पछाडि हेर्नुहुन्छ भने बिजेपी र मोदीसँग असन्तुष्ट भएका सबै प्रतिक्रियावादी, बुर्जुवा केन्द्रित भएको छ । यतिसम्म कि कांग्रेस आईसमेत आपकै सम्भावना देखिएकाले जोडिएको भन्ने इण्डियन मिडियामा आइरहेकै छ । विहार, युपीका भएभरका क्षेत्रीय शक्तिहरु पनि लागेका छन् । त्यसकारण त्यहाँ ठूलै प्रयोग भयो भनेर कम्युनिष्ट आन्दोलनको प्रयोगसँग जोड्नु उचित हुँदैन । मेरो विचारमा त्यो पानीको फोका हो ।

Leave Your Comment